Van verwachting naar consequentie
Wanneer je wilt dat bepaald gedrag wordt vertoond of een bepaald resultaat wordt bereikt, helpt het om stapsgewijs te werken. Begin altijd met duidelijkheid en positieve bekrachtiging. Als dat onvoldoende effect heeft, kun je steeds een volgende stap zetten.
1. Transparant zijn
Maak je verwachtingen tijdig duidelijk. Daarmee voorkom je misverstanden en geef je de ander een eerlijke kans om aan je verwachting te voldoen. Als iemand anders handelt dan jij wenselijk vindt, vraag jezelf dan eerst af: “Heb ik duidelijk gemaakt wat ik verwacht?”
Als het antwoord nee is, begin dan met transparant zijn. Je spreekt iemand op dat moment nog niet aan op gedrag; je maakt je verwachting voor het eerst duidelijk. De ander hoeft niet te raden wat jij wilt.
2. Complimenteren
Als iemand doet wat je hebt afgesproken of gewenst, geef daar dan aandacht aan. Een oprecht compliment of blijk van waardering bekrachtigt gewenst gedrag en draagt bij aan een positieve werksfeer. Benoem wat goed gaat en waarom je dat waardeert. Wat je wilt versterken, moet je ook zichtbaar waarderen.
3. Feedback geven
Blijft ongewenst gedrag bestaan nadat je je verwachtingen duidelijk hebt gemaakt? Geef dan feedback. Feedback helpt om verwachtingen verder te verduidelijken en het gedrag bij te sturen. Wees daarbij concreet en specifiek: benoem welk gedrag je ziet, wat het effect daarvan is en wat je anders verwacht. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld het 3G-model. Wanneer de ander het gedrag vervolgens verbetert, is dat opnieuw een moment om dit te erkennen en te waarderen.
4. Confronteren
Als feedback meerdere keren niet leidt tot het gewenste gedrag, is een steviger gesprek nodig. Je kijkt dan niet meer alleen naar een afzonderlijk incident, maar naar het terugkerende patroon.
Benoem:
- welk gedrag of resultaat steeds terugkomt;
- dat dit al eerder is besproken;
- wat je nu concreet verwacht;
- welke consequenties volgen als er geen verbetering optreedt.
Ook in een confronterend gesprek blijf je gericht op een oplossing en geef je de ander de mogelijkheid om het gedrag te veranderen.
5. Slecht nieuws brengen
Als ook na duidelijke verwachtingen, feedback en confrontatie geen verbetering optreedt, kan het nodig zijn om de afgesproken consequentie daadwerkelijk uit te voeren. Het mededelen van zo’n consequentie kan een slecht-nieuwsgesprek zijn. Breng deze boodschap duidelijk, zorgvuldig en met respect.
De lijn is:
Transparant zijn → Complimenteren → Feedback geven → Confronteren → Consequentie uitvoeren
Begin dus niet meteen met de zwaarste maatregel. Geef de ander eerst duidelijkheid, ruimte en gelegenheid om het gewenste gedrag te laten zien.
Bruikbaarheid van het model
Het model helpt om verwachtingen, gedrag en eventuele consequenties duidelijk en voorspelbaar te maken. Daarmee biedt het houvast in de samenwerking én in lastige gesprekken.
Het model helpt om:
- Verrassingen te voorkomen. Doordat je verwachtingen en vervolgstappen vooraf duidelijk maakt, weet de ander waar hij of zij aan toe is.
- Te reflecteren op je eigen handelen. Doet iemand iets anders dan je verwacht? Vraag jezelf dan eerst af: “Ben ik duidelijk geweest over mijn verwachtingen?”
- Gesprekken goed voor te bereiden. Bepaal vooraf waar je staat in het proces: “Welke stap hebben we met deze persoon al gezet?” en “Wat wil ik met dit gesprek bereiken?”
Zo helpt het model om niet alleen naar het gedrag van de ander te kijken, maar ook kritisch naar je eigen rol en communicatie.
Duidelijke verwachtingen vormen de basis voor een succesvolle samenwerking. Wanneer mensen weten wat er van hen wordt verwacht, is de kans groot dat zij hun gedrag daarop afstemmen. Transparant zijn betekent dat je je verwachtingen proactief en helder deelt. Wacht niet tot iets misgaat, maar bespreek vooraf wat je van de ander verwacht en vice versa. Als verwachtingen niet duidelijk zijn, ontstaan gemakkelijk verschillende interpretaties. Dit kan leiden tot misverstanden en teleurstelling.