Door deze samenhang tussen ons gevoel en onze gedachten hebben we invloed op ons eigen welbevinden. Ellis liet zich hierbij onder andere inspireren door de Griekse filosoof Epictetus, zie stelde: “Het zijn niet de gebeurtenissen die de mensen angstig maken, maar de wijze waarop de mensen ze bekijken.”
Helpende en niet-helpende gedachten
RET helpt je bewust te worden van gedachten en overtuigingen die invloed hebben op je gevoelens en gedrag. Door deze gedachten te onderzoeken en waar nodig bij te stellen, kun je leren om anders met situaties om te gaan.
Onze gedachten kunnen bijdragen aan een self-fulfilling prophecy: een verwachting die er, bewust of onbewust, toe bijdraagt dat die verwachting uitkomt. De vraag is dan ook: verwachten we een gewenste of een ongewenste uitkomst?
We hebben allemaal gedachten die niet volledig op feiten zijn gebaseerd. Vaak zijn we zo gewend aan deze gedachten dat we ze nauwelijks herkennen. Wanneer zulke gedachten leiden tot ongewenste gevoelens of gedrag, kan het helpen om ze bewust te onderzoeken en te vervangen door meer realistische en helpende gedachten.
Hoe herken je niet-helpende gedachten?
Niet-helpende gedachten zijn bijvoorbeeld te herkennen aan:
- Eigen normen boven de feiten stellen: “Omdat ik het er niet mee eens ben, mag dit niet gebeuren.”
- Overgeneraliseren: “Als dit slecht gaat, deug ik helemaal nergens voor.”
- Absoluut denken: “Dit gaat altijd mis.” of “Ik mag nooit fouten maken.”
- Overdrijven: een situatie groter, ernstiger of onoplosbaarder maken dan deze feitelijk is.
Vijf veelvoorkomende niet-helpende denkpatronen
1. Perfectionisme
“Ik mag geen fouten maken.” De lat zo hoog leggen dat fouten of tekortkomingen niet worden geaccepteerd.
2. Rampdenken
“Het lukt me nooit.” of “Alles loopt mis, het wordt een ramp!” De meest negatieve uitkomst verwachten en deze als waarschijnlijk of onvermijdelijk zien.
3. Lage frustratietolerantie
“Ik kan niet tegen kritiek.” of “Dat kan ik niet verdragen.” Ervan uitgaan dat iets wat moeilijk, vervelend of ongemakkelijk is, niet te hanteren is.
4. Behoefte aan waardering (liefdesjunk)
“Iedereen moet mij aardig vinden.” Je eigenwaarde sterk afhankelijk maken van de goedkeuring of waardering van anderen.
5. Eisen aan anderen en de wereld
“Anderen moeten zich gedragen zoals ik vind dat het hoort.” of “De wereld zou rechtvaardiger moeten zijn.” Verwachten dat anderen of de wereld zich naar jouw normen, waarden en verwachtingen gedragen.
De kernvraag is: Helpt deze gedachte mij om effectief met de situatie om te gaan, of maakt de gedachte het juist moeilijker?
Rationele en realistische gedachten helpen bij het stellen van haalbare doelen en realistische verwachtingen, zowel voor jezelf als voor anderen. Door te leren niet-helpende gedachten te herkennen en deze te onderzoeken en bij te stellen, krijg je meer inzicht in de invloed van je gedachten op je gevoelens en gedrag. Daardoor wordt het gemakkelijker om bewust te kiezen hoe je wilt reageren.
RET biedt hiervoor praktische handvatten.
In de jaren vijftig ontwikkelde de Amerikaanse psycholoog Albert Ellis de Rationeel-Emotieve Therapie (RET). Een belangrijk uitgangspunt van RET is dat niet alleen gebeurtenissen zelf bepalen hoe we ons voelen, maar vooral de manier waarop we die gebeurtenissen interpreteren en erover denken. Onze gedachten beïnvloeden onze gevoelens en deze gevoelens hebben vervolgens invloed op ons gedrag en onze manier van reageren. 